Marcel Gremmé
HEUSDEN – Natuur- en Milieuvereniging Heusden, Het Vlijmens Lint en Van Gol naar Beter vinden dat er te weinig groen wordt teruggeplant bij het GOL-project. Gemeente, provincie en aannemer stellen juist dat er meer wordt gecompenseerd dan wettelijk verplicht is. Al maanden staan ze lijnrecht tegenover elkaar. Het Vlijmens Lint en anderen geven de strijd niet op. Wat is er precies aan de hand?
Langs de dijk in de wijk van Job van Dooren liggen stapels gekapte bomen. Waar eerst een groene strook stond, ligt er nu hout en stronken. Van Dooren, voorzitter van Het Vlijmens Lint, woont vlakbij het kapgebied. Hij begrijpt dat ingrijpen nodig is, maar zet vraagtekens bij de compensatie. Die is volgens hem ‘te mager’ en sluit niet aan bij het gemeentelijk groenbeleid. De afspraken liggen vast in het groencompensatieplan van provincie en aannemerscombinatie Mourik-BESIX, dat in december werd gepresenteerd.
Het GOL-project moet de doorstroming tussen Den Bosch-West en Waalwijk verbeteren en de natuur langs de A59 versterken. Daarvoor wordt flink gekapt: ongeveer 80 procent van de gehele kap is inmiddels voltooid. De gemeente zegt dat daar meer voor terugkomt dan wettelijk verplicht is. Zo worden 758 individueel vergunningplichtige bomen gekapt (met een omtrek kleiner dan 150 cm) en 764 bomen teruggeplant. Daarnaast worden er 813 are volwassen bosschages (ongeveer twaalf voetbalvelden) gekapt. Volgens de gemeente komt daar 15 hectare aan nieuwe natuur voor terug in plaats in plaats van de 6 verdwenen hectare.
Volgens Van Dooren is dat vooral een papieren werkelijkheid. “Het kan juridisch kloppen”, zegt hij, “maar het gaat ook om kwaliteit en uitstraling. Een monumentale boom van zestig jaar wordt vervangen door een boompje van zes jaar. Dat is geen gelijkwaardige compensatie, zeker niet als je kijkt naar de waarden die de gemeente zelf heeft vastgelegd. En datzelfde geldt voor de vervanging van volwassen bosschages met bomen van 25 meter hoog door bosplantsoen met wat struiken gelegen in de oprit van een snelweg. En die ares natuur worden nu niet omrand door semi-agrarisch groen, maar door snelwegen’’, vertelt Van Dooren.
In het gemeentelijk groenbeleid zijn waarden vastgelegd voor natuur, landschap en leefbaarheid. Volgens Van Dooren worden die in de praktijk onvoldoende gerespecteerd. Hij stelt dat de compensatie niet in lijn is met het eigen groenbeleid van de gemeente Heusden en dat het jaren zal duren voordat de natuur weer op niveau is hersteld. “De compensatie voldoet niet aan de uitgangspunten die de gemeente zelf heeft geformuleerd”, zegt hij.
Jong vs. oud
De discussie draait niet alleen om aantallen, maar ook om de manier waarop de waarde van bomen wordt berekend. De gemeente zegt zich te baseren op de geldende richtlijnen vanuit het Norminstituut Bomen. Volgens van Dooren zouden ze een rekenmethode met het boomkroonvolume moeten toepassen. Die methode kijkt naar het boomkroonvolume (BKV): hoe groter de kroon van een boom, hoe groter de ecologische en landschappelijke waarde. Volgens Van Dooren wordt die benadering in de plannen onvoldoende toegepast. Hij stelt dat de 1-op-1 herplanting ervoor zorgt dat het tientallen jaren duurt voordat het oorspronkelijke niveau weer wordt bereikt. “Je kunt niet alles binnen een jaar vervangen, dat snappen we ook”, zegt hij. “Maar je kunt wel sturen op herstel van boomkroonvolume binnen tien jaar. Dat gebeurt nu niet. Dan ben je eigenlijk pas over zestig jaar weer op hetzelfde niveau.”
De gemeente past in dit project fysieke compensatie toe. Dat betekent dat gekapte bomen worden vervangen door nieuwe bomen (1-op-1).
De methode met boomkroonvolume wordt volgens de gemeente alleen gebruikt bij financiële compensatie en juist niet bij fysieke herplant.
De gemeente Heusden, provincie en uitvoerende partijen houden vast aan hun lijn dat er ruim voldoende wordt gecompenseerd. Zij wijzen erop dat 1-op-1 herplanting gangbaar is en dat jonge bomen juist een grotere overlevingskans hebben en uiteindelijk langer kunnen doorgroeien. Volgens wethouder Meesters is het groencompensatieplan voor het hele GOL-project opgesteld. Op sommige plekken wordt meer groen teruggebracht en op andere plekken minder, afhankelijk van de beschikbare ruimte.
Illegale Kap
Vlijmens Lint stelt dat er op meerdere plekken zonder juiste basis wordt gekapt en diende handhavingsverzoeken in. De gemeente ontkent dat en zegt dat voor alle bomen vergunningen of meldingen zijn gedaan. Eerdere procedures leverden de stichting niets op, maar de bezwaren lopen door. Ook rond een ‘veegvergunning’ in Vlijmen kwam kritiek. De bezwarencommissie gaf aan dat de motivering van het besluit duidelijker moest worden vastgelegd in de vergunning. De gemeente heeft dit advies overgenomen.
Volgens de stichting werd een kapstop niet nageleefd. De gemeente herkent zich niet in deze bewering en ziet dit niet terug in de procedures. Voor vergunningsplichtige bomen geldt dat deze één op één worden herplant. Dit is vastgelegd in het gemeentelijk groenbeleid.
Gebrek aan participatie?
Een tweede pijnpunt is participatie. Volgens Vlijmens Lint is die vooral formeel en weinig lokaal ingebed. Het bureau achter de plannen zou het gebied nauwelijks kennen en weinig contact hebben met bewoners. De betrokken overheden stellen dat inspraak wel degelijk is georganiseerd, al verloopt die deels digitaal of indirect. Volgens de betrokken overheden heeft het bureau het gebied wel bezocht en contact gehad met bewoners, maar dit is beperkt geweest.
Ook in de gemeenteraad leven vragen, onder meer bij GroenLinks- PvdA, CDA en HeusdenTransparantVerbindt. Na druk van de belangengroepen zijn er aanpassingen gedaan en wordt er naar schatting 20% minder gekapt dan oorspronkelijk de bedoeling. Zo is afgezien van de kap van een rij zomereiken op de Gemeint. Ook bij de Kastanjelaan wordt opnieuw gekeken naar minder kap. “Minder kappen is een win-win, want wat niet gekapt wordt hoeft ook niet te worden gecompenseerd. Maar nog steeds blijft er heel veel kap over”, aldus Van Dooren. En die kap gaat de komende tijd door, onder ecologische begeleiding vanwege het broedseizoen.
